สำหรับคนที่เริ่มสนใจ วิสกี้ จริงจัง คำว่า "Peated" และ "Non-Peated" เป็นคำที่จะได้ยินบ่อยมาก บางคนบอกว่า Peated Whisky มีกลิ่นควัน บางคนบอกว่ามีโทนยางไหม้หรือกลิ่นยาทา ในขณะที่ Non-Peated ดื่มง่ายและนุ่มนวลกว่า คนที่ชอบอาจบรรยายว่าเป็นประสบการณ์ที่เหนือระดับ แต่คนที่ไม่ชอบอาจรู้สึกว่ารับไม่ได้เลย

ความแตกต่างนี้ไม่ใช่แค่เรื่องรสนิยม แต่มาจากกระบวนการผลิตที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน การเข้าใจว่า Peated และ Non-Peated ต่างกันอย่างไร จะช่วยให้คุณเลือกวิสกี้ได้ตรงใจมากขึ้น และเข้าใจว่าทำไมวิสกี้สองขวดที่ดูคล้ายกัน ถึงมีรสชาติที่ต่างกันมากขนาดนี้

Peat คืออะไร

ก่อนจะเข้าใจความต่างระหว่าง Peated และ Non-Peated เราต้องเข้าใจก่อนว่า "Peat" หรือ "พีท" คืออะไร Peat คือเชื้อเพลิงธรรมชาติที่เกิดจากการสลายตัวของพืช โดยเฉพาะมอสและพืชพรุ ที่สะสมตัวอยู่ในพื้นดินเป็นเวลาหลายพันปี ในสภาพแวดล้อมที่มีน้ำขังและออกซิเจนต่ำ

ในสกอตแลนด์ โดยเฉพาะในเกาะทางตะวันตกและเหนืออย่าง Islay, Skye และ Orkney มี Peat เป็นจำนวนมาก สมัยก่อน Peat ถูกใช้เป็นเชื้อเพลิงในการทำความร้อนบ้านเรือนและในกระบวนการผลิตวิสกี้ เพราะหาได้ง่ายและเผาไหม้ได้นาน เมื่อเผา Peat จะให้ควันที่มีกลิ่นเฉพาะตัว หอมๆ ผสมกับกลิ่นพืชและดิน และควันนี้เองที่สร้างคาแรกเตอร์พิเศษให้กับ Peated Whisky

กระบวนการ Peating

ความแตกต่างระหว่าง Peated และ Non-Peated เกิดขึ้นในขั้นตอนการผลิตมอลต์ หลังจากแช่เมล็ดบาร์เลย์ในน้ำให้งอก ต้องนำไปอบแห้งเพื่อหยุดการงอก ในขั้นตอนนี้ ผู้ผลิตสามารถเลือกได้ว่าจะใช้ความร้อนแบบไหน

สำหรับ Peated Whisky เมล็ดบาร์เลย์จะถูกอบแห้งด้วยควันจากการเผา Peat ควันนี้จะซึมเข้าไปในเมล็ดบาร์เลย์ ทำให้ได้กลิ่นและรสชาติของควัน ยิ่งควันมาก ยิ่งอบนาน กลิ่นและรสชาติของ Peat จะยิ่งเข้มข้น

สำหรับ Non-Peated Whisky เมล็ดบาร์เลย์จะถูกอบแห้งด้วยอากาศร้อนปกติ ไม่มีควันจาก Peat เข้ามาเกี่ยวข้อง ทำให้มอลต์สะอาด ไม่มีกลิ่นควัน และให้รสชาติที่เน้นธัญพืช ความหวาน และผลไม้มากกว่า

ระดับของ Peat วัดด้วยหน่วย PPM (Parts Per Million) ของ Phenol ซึ่งเป็นสารที่ให้กลิ่นควัน วิสกี้ที่มี PPM ต่ำกว่า 10 ถือว่ามี Peat น้อยหรือไม่มีเลย ในขณะที่วิสกี้บางตัว เช่น Ardbeg หรือ Laphroaig อาจมี PPM สูงถึง 40-50 หรือมากกว่า

รสชาติและคาแรกเตอร์

Peated Whisky มีรสชาติที่โดดเด่นและจดจำได้ง่าย กลิ่นควันเป็นจุดเด่นหลัก ตั้งแต่ควันไม้ ไปจนถึงกลิ่นยาง ไอโอดีน หรือแม้แต่กลิ่นทะเล นอกจากควันแล้ว Peated Whisky มักมีโทนของเกลือทะเล สาหร่าย และบางครั้งมีความหวานของมอลต์และผลไม้ที่ซ่อนอยู่ข้างใต้ความเข้มของควัน

วิสกี้จาก Islay อย่าง Laphroaig, Ardbeg และ Lagavulin เป็นตัวอย่างคลาสสิกของ Heavily Peated Whisky ที่มีกลิ่นควันเข้มข้นมาก บางคนบรรยายว่าเหมือนดื่ม "กองไฟริมหาด" หรือ "โรงงานกลั่นน้ำมัน" แต่สำหรับผู้ที่ชื่นชอบ นี่คือความซับซ้อนและความลึกที่น่าหลงใหล

Non-Peated Whisky มีรสชาติที่นุ่มนวลและเข้าถึงได้ง่ายกว่า เน้นความหวานของมอลต์ กลิ่นผลไม้ เช่น แอปเปิ้ล ลูกแพร์ ส้ม และบางครั้งมีโทนของวานิลลา คาราเมล และเครื่องเทศจากการบ่มในถังไม้โอ๊ค

วิสกี้อย่าง Glenmorangie, Glenfiddich และ Dalwhinnie เป็นตัวอย่างของ Non-Peated ที่มีความสมดุล นุ่มนวล และแสดงคาแรกเตอร์ของธัญพืช ผลไม้ และถังไม้ได้ชัดเจน เหมาะสำหรับผู้เริ่มต้นหรือผู้ที่ชอบวิสกี้ที่ดื่มง่าย

Lightly Peated – จุดกึ่งกลาง

นอกจาก Heavily Peated และ Non-Peated แล้ว ยังมีจุดกึ่งกลางที่เรียกว่า "Lightly Peated" หรือ "Medium Peated" ซึ่งมีควันเล็กน้อยแต่ไม่ครอบงำทั้งหมด วิสกี้กลุ่มนี้เหมาะสำหรับผู้ที่อยากลองรสชาติของควันแต่ยังไม่พร้อมกับความเข้มข้นของ Islay เป็นตัวเลือกที่ดีสำหรับคนที่จะเริ่มต้นดื่มวิสกี้สายนี้

ตัวอย่างของ Lightly Peated ได้แก่ Highland Park, Talisker และ Caol Ila วิสกี้เหล่านี้มีควันเป็นส่วนหนึ่งของคาแรกเตอร์ แต่ยังคงมีความสมดุลกับความหวาน ผลไม้ และเครื่องเทศ ทำให้ดื่มง่ายและมีมิติที่น่าสนใจ

ทำไมบางคนรัก Peated แต่บางคนไม่ชอบ

Peated Whisky เป็นหนึ่งในสไตล์วิสกี้ที่แบ่งค่ายชัดเจนที่สุด บางคนดื่มครั้งแรกแล้วหลงรัก บางคนรู้สึกว่ารับไม่ได้เลย ไม่มีคำตอบที่ถูกหรือผิด เพราะรสนิยมเป็นเรื่องส่วนบุคคล

สำหรับผู้ที่ชอบ Peated Whisky กลิ่นควันคือความซับซ้อน ความลึก และเอกลักษณ์ที่ไม่มีในสปิริตอื่น มันเหมือนเป็นประตูสู่โลกใหม่ของรสชาติที่ท้าทายและน่าสำรวจ ยิ่งดื่มบ่อย ยิ่งค้นพบรายละเอียดและความแตกต่างของแต่ละ Distillery

สำหรับผู้ที่ไม่ชอบ กลิ่นควันอาจรู้สึกแรงเกินไป ครอบงำ หรือไม่สอดคล้องกับความคาดหวังของวิสกี้ที่ควรจะนุ่มนวลและดื่มง่าย และนั่นก็ไม่ผิด เพราะ Non-Peated Whisky ก็มีความซับซ้อนและคุณภาพระดับเดียวกัน แค่แสดงออกในทิศทางที่ต่างกัน

ความแตกต่างระหว่าง Peated และ Non-Peated Whisky มาจากการใช้หรือไม่ใช้ควันจาก Peat ในกระบวนการอบแห้งมอลต์ Peated Whisky มีกลิ่นควันเป็นจุดเด่น ให้คาแรกเตอร์ที่เข้มข้นและท้าทาย ในขณะที่ Non-Peated นุ่มนวล เน้นความหวานของมอลต์และผลไม้

ทั้งสองสไตล์มีคุณภาพและความซับซ้อนในระดับเดียวกัน แค่แสดงออกในทิศทางที่ต่างกัน ไม่มีคำตอบที่ว่าอันไหนดีกว่า เพราะรสนิยมเป็นเรื่องส่วนบุคคล สิ่งที่สำคัญคือเปิดใจลองสำรวจ และค้นหาสไตล์ที่เหมาะกับตัวเอง