ทำไม Vodka ที่ใสเหมือนกัน ราคาถึงต่างกันได้ขนาดนี้?
มีคำถามหนึ่งที่เกิดขึ้นในหัวของคนที่ยืนอยู่หน้าชั้นวาง Vodka ในร้านเกือบทุกคน นั่นคือทำไมขวดที่ดูเหมือนกันทุกอย่าง สีใส ไม่มีกลิ่นชัดเจน ฉลากบอกว่า Vodka เหมือนกัน ถึงมีราคาที่ต่างกันได้ตั้งแต่ไม่กี่ร้อยบาทไปจนถึงหลายพันบาท และความแตกต่างนั้นคุ้มค่าจริงหรือเปล่า หรือแค่จ่ายเพิ่มเพื่อขวดที่สวยกว่า
ความจริงคือ Vodka ที่ดูเหมือนกันภายนอกนั้น จริง ๆ กลับมีสิ่งที่ต่างกันในทุกขั้นตอนการผลิต ตั้งแต่วัตถุดิบที่เลือกใช้ กระบวนการกลั่น การกรอง ไปจนถึงแหล่งน้ำที่นำมาใช้ผสม ความแตกต่างเหล่านั้นอาจมองไม่เห็นด้วยตา แต่รู้สึกได้ทันทีที่สัมผัสกับลิ้น และนั่นคือสิ่งที่บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจ
วัตถุดิบ — จุดเริ่มต้นที่กำหนดทุกอย่าง
Vodka สามารถกลั่นได้จากวัตถุดิบหลายชนิด ทั้งข้าวสาลี ข้าวไรย์ มันฝรั่ง ข้าวโพด และแม้แต่องุ่น แต่ละชนิดให้ลักษณะเนื้อสัมผัสและรสชาติที่แตกต่างกันอย่างละเอียดอ่อน
Vodka จากข้าวสาลีมักให้ความรู้สึกนุ่มและสะอาด มีความหวานอ่อนๆ ที่ลอยอยู่เบาๆ ในพาเลท ซึ่งเป็นเหตุผลที่ Belvedere จากโปแลนด์ซึ่งใช้ข้าวสาลีสายพันธุ์ Dankowskie ได้รับการยอมรับในแง่ความนุ่มนวลของเนื้อสัมผัส ในขณะที่ Vodka จากข้าวไรย์มักให้ความรู้สึกที่มีมิติกว่า มีความซับซ้อนเล็กน้อยและ Finish ที่มีน้ำหนักกว่า
Vodka จากมันฝรั่งเป็นตัวเลือกที่น่าสนใจที่สุดในแง่ความหลากหลายของ Texture เนื้อสัมผัสมักจะนุ่มและหนักกว่า ให้ความรู้สึกเต็มปากกว่าและมีความเป็นครีมมีที่หาได้ยากใน Vodka ที่ใช้ธัญพืชเป็นฐาน ส่วน Vodka จากข้าวโพดอย่าง Tito's จากเท็กซัสมักให้ความหวานที่ชัดเจนกว่าและเข้าถึงง่ายในแบบที่เป็นเอกลักษณ์ของตัวเอง
คุณภาพของวัตถุดิบที่เลือกใช้ส่งผลโดยตรงต่อต้นทุนการผลิต Vodka ที่ใช้ธัญพืชหรือมันฝรั่งคุณภาพสูงจากแหล่งเฉพาะเจาะจงย่อมมีต้นทุนสูงกว่า Vodka ที่ใช้วัตถุดิบทั่วไปที่หาได้ง่ายและราคาถูก
กระบวนการกลั่น — ยิ่งหลายรอบยิ่งสะอาด แต่ไม่ใช่ทั้งหมด
หนึ่งในตัวเลขที่แบรนด์ Vodka ชอบใช้ในการตลาดมากที่สุดคือจำนวนรอบการกลั่น Triple Distilled, Five Times Distilled หรือแม้แต่ Infinite Distillation ฟังดูน่าเชื่อถือและพรีเมียม แต่ความจริงซับซ้อนกว่านั้น
การกลั่นหลายรอบช่วยกำจัดสิ่งเจือปนและสารประกอบที่ไม่ต้องการออกไปได้มากขึ้น ทำให้ Vodka มีความบริสุทธิ์และสะอาดมากขึ้น แต่การกลั่นมากเกินไปก็อาจกำจัดลักษณะเฉพาะตัวที่มาจากวัตถุดิบออกไปด้วย ทำให้ Vodka กลายเป็นแค่แอลกอฮอล์สะอาดที่ไม่มีบุคลิกใดๆ เหลืออยู่
Vodka ระดับพรีเมียมหลายแบรนด์จึงไม่ได้แข่งกันที่จำนวนรอบการกลั่น แต่แข่งกันที่การควบคุมกระบวนการในแต่ละรอบให้ได้ผลลัพธ์ที่ต้องการ การเลือกใช้ Copper Pot Still แทน Column Still ในบางขั้นตอนเพื่อรักษาลักษณะเฉพาะของวัตถุดิบไว้ หรือการหยุดกลั่นในจุดที่พอดีก่อนที่บุคลิกทั้งหมดจะหายไป คือสิ่งที่แยก Master Distiller ที่เก่งออกจากกระบวนการอัตโนมัติทั่วไป
การกรอง — ไม่ใช่แค่ผ่านหรือไม่ผ่าน
Activated Charcoal Filtration คือกระบวนการที่ Vodka ส่วนใหญ่ใช้เพื่อกำจัดสิ่งเจือปนที่เหลืออยู่หลังการกลั่น แต่ความแตกต่างอยู่ที่ประเภทและคุณภาพของวัสดุที่ใช้กรอง รวมถึงเวลาที่ใช้ในกระบวนการนี้
บางแบรนด์ใช้ถ่านจากไม้เบิร์ช บางแบรนด์ใช้คริสตัลควอตซ์ และบางแบรนด์อย่าง Grey Goose เลือกใช้กระบวนการกรองที่ออกแบบมาเพื่อรักษาลักษณะเฉพาะของข้าวสาลีฝรั่งเศสเอาไว้ให้ได้มากที่สุด แทนที่จะกรองออกจนหมด ปรัชญาที่ต่างกันในขั้นตอนนี้ส่งผลให้ Vodka สองขวดที่ผ่านการกรองแล้วมีบุคลิกที่ต่างกันอย่างสิ้นเชิง
น้ำ — ส่วนผสมที่ถูกมองข้ามมากที่สุด
Vodka โดยทั่วไปมีแอลกอฮอล์ประมาณ 40% ซึ่งหมายความว่า 60% ที่เหลือในขวดคือน้ำ และน้ำที่ใช้นั้นไม่ใช่น้ำธรรมดา
แบรนด์ระดับพรีเมียมให้ความสำคัญกับแหล่งน้ำอย่างจริงจัง Belvedere ใช้น้ำจากบ่อน้ำใต้ดินในโปแลนด์ที่ผ่านการกรองตามธรรมชาติมาหลายชั้น Ketel One ใช้น้ำจากแหล่งน้ำในเนเธอร์แลนด์ที่มีแร่ธาตุในระดับที่เฉพาะเจาะจง คุณภาพและแร่ธาตุในน้ำส่งผลต่อความนุ่มนวลและ Mouthfeel ของ Vodka โดยตรง ซึ่งเป็นสิ่งที่รู้สึกได้ทันทีเมื่อเทียบกับ Vodka ที่ใช้น้ำประปาที่ผ่านการบำบัดทั่วไป
ขวดและการออกแบบ — มีผลจริง แต่ไม่ใช่ทั้งหมด
ความจริงที่ต้องยอมรับคือส่วนหนึ่งของราคา Vodka พรีเมียมมาจากบรรจุภัณฑ์ การตลาด และภาพลักษณ์ของแบรนด์ ขวด Crystal Head Vodka ที่ทำเป็นรูปกะโหลกคริสตัล หรือขวด Ciroc ที่ดีไซน์โค้งเว้าอย่างสวยงาม ล้วนมีต้นทุนการผลิตที่สูงกว่าขวดทรงตรงธรรมดา และต้นทุนเหล่านั้นถูกส่งต่อมาในราคาที่ผู้บริโภคจ่าย
แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าราคาสูงกว่าคือการจ่ายเพื่อขวดเท่านั้น ในกลุ่ม Vodka ที่ได้รับการยอมรับในระดับสากลอย่าง Belvedere, Grey Goose, Haku หรือ Nikka Coffey Vodka ความแตกต่างของราคาสะท้อนถึงกระบวนการผลิตและวัตถุดิบที่แท้จริง ไม่ใช่แค่การลงทุนกับขวดแก้วที่สวยกว่า
แล้วจะรู้สึกถึงความแตกต่างได้จริงหรือ?
คำตอบคือขึ้นอยู่กับวิธีที่ดื่ม ถ้าดื่มผสมกับ Mixer รสเข้มอย่างน้ำส้มหรือน้ำอัดลม ความแตกต่างระหว่าง Vodka ราคากลางกับราคาสูงจะจางลงอย่างมีนัยสำคัญ เพราะ Mixer ครอบทุกความละเอียดอ่อนที่ซ่อนอยู่ใน Vodka
แต่ถ้าดื่ม Neat หรือกับ Vodka Soda เรียบง่าย ความแตกต่างจะปรากฏชัดขึ้นอย่างน่าประหลาดใจ ความนุ่มของ Mouthfeel ความสะอาดของ Finish และความอบอุ่นที่ค่อยๆ ลงคอโดยไม่แสบจนเกินไป คือสิ่งที่แยก Vodka ที่ผ่านกระบวนการผลิตที่พิถีพิถันออกจาก Vodka ทั่วไปได้อย่างชัดเจน
Vodka ทุกขวดผ่านกระบวนการเดียวกันในเชิงพื้นฐาน แต่รายละเอียดในทุกขั้นตอนนั้นต่างกันอย่างมหาศาล ราคาที่สูงกว่าไม่ใช่การจ่ายเพื่อความโอ้อวด แต่คือการจ่ายเพื่อการควบคุมที่ละเอียดกว่า วัตถุดิบที่คัดสรรมากกว่า และกระบวนการที่ใช้เวลาและความใส่ใจมากกว่าในทุกขั้นตอน รู้อย่างนี้แล้ว ครั้งหน้าที่ยืนอยู่หน้าชั้นวาง อาจมองเห็นความแตกต่างในขวดใสๆ เหล่านั้นได้มากขึ้นกว่าเดิม